content

Openbaarheidsmaand 2018: grote belangstelling voor teach-in over seksualiteit

2 januari 2018

Van talloze overheidsarchieven schuift in 2018 de openbaarheidsgrens een jaartje op. In het archief van de Nederlandse Vereniging voor Sexuele Hervorming (NVSH), afdeling Rotterdam (toegangsnr. 342, inv.nr. 99) zijn stukken openbaar geworden over de teach-in 'Tien over Bloot', die de vereniging begin 1967 organiseerde.

In de jaren ’60 veranderde de seksuele moraal in Nederland behoorlijk. Seks buiten het huwelijk werd geleidelijk bespreekbaar. Bovendien kwam er meer aandacht voor de persoonlijke beleving van seksualiteit.

Die ontwikkeling was mogelijk gemaakt door de introductie van de pil als effectief anticonceptiemiddel. Maar ook de activiteiten van de Nederlandse Vereniging voor Seksuele Hervorming (NVSH) droegen het nodige bij aan die mentaliteitsverandering.

Mary Zeldenrust-Noordanus

Affiche Tien over Bloot (1967)Deze vereniging was in 1881 opgericht onder de naam Nieuw-Mathusiaanse Bond. In de beginjaren hield de NMB zich vooral bezig met het geven van voorlichting over voorbehoedsmiddelen. Na de Tweede Wereldoorlog werd de NMB omgedoopt in Nederlandse Vereniging voor Sexuele Hervorming. Behalve met geboortebeperking, ging de vereniging zich toen ook inzetten voor een positievere waardering van de seksualiteit.

Sinds 1962 had de vereniging een spraakmakende voorzitter in de persoon van de Rotterdamse psychologe Mary Zeldenrust-Noordanus (1928-1984). Haar ontmoeting met de bisschop van Den Bosch, mgr. Bekkers (1908-1966), eind 1965, is legendarisch geworden. Tijdens hun gesprek erkende Bekkers onder meer dat moraaltheologen niets te zoeken hadden in de slaapkamers van gehuwde stellen – in die dagen een bijzonder progressief standpunt voor een hooggeplaatste vertegenwoordiger van de Katholieke Kerk.

Op lokaal niveau deed de Rotterdamse NVSH, indertijd met ruim 30.000 leden de grootste van het land, een duit in het zakje. In 1965 organiseerde deze afdeling in Lantaren een Sex-tival. Bedoeling van dit driedaagse evenement was jongeren op een ludieke manier seksuele voorlichting te geven. Om de drempel wat te verlagen was er een lezing van de bekende schrijver Gerard Reve (toen nog Van het Reve geheten) en optredens van artiesten als Peter Blanken en Gerard Cox. Desondanks was de belangstelling aanvankelijk niet overweldigend: op de eerste avond kwamen er slechts zeventig mensen.

Tien over Bloot

De Teach-in Tien over Bloot, die op 2 februari 1967 werd gehouden in de Nederlandse Economische Hogeschool aan de Pieter de Hoochweg, was wél een succes. In de aula waren alle 450 zitplaatsen bezet, zo’n 200 studenten mochten de discussie staand bijwonen. Daarna ging de deur dicht, met als gevolg dat tientallen belangstellenden onverrichter zake huiswaarts keerden.

De Teach-in was een fenomeen dat in 1965 komen overwaaien uit de Verenigde Staten, waar op universiteiten hevige debatten werden gehouden over maatschappelijke of politieke kwesties, zoals de Amerikaanse inmenging in Vietnam. In het najaar werden ook aan de Nederlandse universiteiten voor het eerst zulke discussiebijeenkomsten gehouden, waarbij alle aanwezigen hun mening mochten geven. Ook hier was Vietnam aanvankelijk het belangrijkste onderwerp, maar al gauw werden er ook teach-ins gehouden over de Apartheid in Zuid-Afrika, de woningnood in Amsterdam, of de politiek van de Fryske Nasjonale Partij.

Bij Tien over Bloot ging het dus om seksualiteit, want – zo constateerde de NVSH in haar persbericht: ‘te veel nog wordt “onzindelijk” gedacht en gehandeld, als het gaat over het voorechtelijk geslachtsverkeer, de homofilie, de abortus, enz.’

Om dat soort thema’s bespreekbaar te maken, poneerde de organisatie een tiental stellingen. Die varieerden van ‘abortus en pornografie moeten gelegaliseerd worden’ tot ‘het moet mogelijk zijn een partner een nachtje te laten overnachten in de studentenflat’. Vooral die laatste stelling kon rekenen op veel bijval, zo bleek uit een enquête onder het publiek. Driekwart van de studenten was daar voorstander van. Maar ook het niet langer strafbaar stellen van abortus en pornografie werd door een meerderheid gesteund.

Het panel van deskundigen was daarentegen verdeeld. Studentenpredikant Andree Troost (1916-2008) noemde seks buiten het huwelijk strijdig met de menselijke waardigheid. ‘De Bijbel verwerpt hoererij en overspel en stelt het monogame huwelijk en de onbezweken trouw als absolute eis’, aldus Troost. Pater Jan van Kilsdonk (1917-2008) dacht daar genuanceerder over. Hij vond dit soort kwesties een persoonlijke aangelegenheid. De kerken hadden wat hem betreft ‘geen ander licht en geen andere autoriteit dan alle verstandige mensen.’

De leiding van de hogeschool hinkte kennelijk nog op twee gedachten. Zij had zonder morren de aula ter beschikking gesteld voor de teach-in. Maar het uitdelen van een door de NVSH samengesteld ‘proefpakket’ met daarin een condoom, bleek een stap te ver. Dit werd door de hogeschoolleiding verboden.

Bekijk ook het overzicht van alle documenten die in 2018 openbaar zijn geworden.