content

Films en video's bewaren

Het begin van de jaren vijftig van de twintigste eeuw brengt een grote verandering. Cellulosenitraat wordt vervangen door celluloseacetaat, een veiliger en stabieler materiaal dat niet brandbaar is en bij contact met vuur alleen maar smelt: vandaar de naam ‘safety film’.

Naast acetaat blijkt ook polyester een goede drager voor film. Het materiaal is sterk en praktisch onbrandbaar. Het heeft een lange levensduur van wel 500 tot 1000 jaar. Dat geldt tenminste voor de drager, niet voor de emulsielaag. Het nadeel van polyester is dat het niet te recyclen is. Bij verbranding komen schadelijke stoffen vrij. Een tweede nadeel is dat het door de sterkte van het materiaal moeilijk is om losse stukken film aan elkaar te plakken.

Film is een uiterst kwetsbaar medium. Een filmstrook bestaat uit drie onderdelen: een transparante drager, een lichtgevoelige emulsie die de opgenomen beelden bevat en een zeer dunne klevende laag (gelatine) die ervoor zorgt dat de beelden op de emulsielaag blijven liggen.

Films digitaliseren

Houd zwart-wit- en kleurenfilms van elkaar gescheiden. Zwart-witfilms kunnen bij een hogere temperatuur en luchtvochtigheid bewaard worden dan kleurenfilms, namelijk 12-15˚ Celsius en een relatieve vochtigheid van 40 tot 50 %. Voor kleurenfilm is zelfs een temperatuur beneden het vriespunt aan te bevelen met een relatieve vochtigheid van 25 tot maximaal 35 % voor optimaal behoud. Omdat deze ideale bewaaromstandigheden thuis moeilijk te realiseren zijn en de kwaliteit van films in de loop der jaren achteruitgaat, is het beter om uw films te laten digitaliseren door een gespecialiseerd bedrijf. Bewaar het digitale bestand van de film op de harde schijf van uw computer. Voor het vertonen van de film maakt u van dit digitale bestand een raadpleegkopie op dvd. Wees u ervan bewust dat een dvd maximaal vijf jaar meegaat en nooit het digitale bestand van de harde schijf kan vervangen. Het digitale bestand op de harde schijf gaat langer mee, mits van goede kwaliteit en regelmatig in gebruik.

Bewaar de originele film na het digitaliseren of draag het over aan een instelling die de films onder de meest ideale klimatologische bewaaromstandigheden kan bergen. Als u zelf originele films wilt opslaan voor de lange termijn bewaar de films dan gelijkmatig opgerold op een kern in een metalen of kunststof doos die vrij is van weekmakers, zoals polypropyleen. Zorg dat de filmblikken of –dozen liggend worden geborgen, maar voorkom te hoog stapelen, zodat er geen beschadiging kan optreden vanwege doordrukken.

Regelmatig controleren

Bij een film kan ook een losse geluidstape (perfotape) horen. Bewaar deze geluidsband gescheiden van de beeldband, omdat de geluidsband eerder aan verval onderhevig is dan de beeldband. Controleer regelmatig films en geluidsbanden die u op kamertemperatuur bewaart door de filmblikken te openen en te ruiken aan de films en banden. Als u bij het openen van het blik een scherpe azijnlucht opmerkt dan is de emulsielaag van een acetaatfilm in het stadium van ontbinding. Zorg dat deze filmblikken met inhoud gescheiden worden van de andere films en geluidstapes, bij voorkeur in een andere ruimte. Raadpleeg een gespecialiseerd bedrijf om informatie in te winnen voor het overzetten van de films op andere dragers.

Films afspelen

Speel filmmateriaal nooit af met behulp van een projector. Projectoren spelen film discontinu af, zijn moeilijk te stoppen en kunnen bij ondeskundig gebruik of gedegradeerd filmmateriaal grote beschadigingen aan emulsie en drager veroorzaken, zoals kabels, breuken, scheuren en perforatiebeschadigingen. Wilt u toch graag een film afspelen, dan is het beter om door een gespecialiseerd bedrijf een kopie te laten maken. Bij zulke bedrijven is ook informatie in te winnen over het kopiëren van vervuilde en beschadigde films.

Als u een film uit het filmblik wilt halen, voorkom dan vingerafdrukken op de film. Zuren op de huid tasten emulsie en drager aan. Werk met katoenen handschoenen en pak een film altijd rechtstandig uit het blik. Zo voorkomt u dat de film door zijn gewicht van de kern afglijdt.
Houd de film altijd langs de randen vast tussen duim en wijsvinger. Ongelijk opgespoelde rollen hebben soms opstaande randen tot gevolg. Sla opstaande randen nooit met de hand terug, dan ontstaan er zijwaartse kabels.

Videobanden

Videobanden zijn niet permanent houdbaar. Bandopnamen zijn maximaal vijftien tot twintig jaar houdbaar, vooropgesteld dat ze worden bewaard bij een temperatuur van 15˚ tot 18˚ Celsius in een stofvrije, donkere ruimte met een relatieve vochtigheid van 45%. Omdat deze ideale bewaaromstandigheden thuis niet realiseerbaar zijn, is het aan te bevelen de banden zo snel mogelijk te digitaliseren. De digitale bestanden bewaart u op de harde schijf van uw computer. Als u het digitale bestand wilt bewerken, raadplegen of gebruiken voor vertoning, maak dan een kopie en schrijf deze kopie over naar een dvd.

Als u videobanden nog wilt afspelen in een videorecorder, stel de videobanden dan niet bloot aan zonlicht. Leg ze daarom niet in de vensterbank en bewaar de banden zoveel mogelijk in een donkere ruimte. Bewaar de tapes niet in de buurt van warmtebronnen, zoals de centrale verwarming. Leg videobanden niet op elektronische apparatuur en niet in de buurt van een geluidsbox, televisietoestel, microfoon, hoofdtelefoon of andere apparaten met een magnetisch veld.

Videobanden bewaart u staand, met de ‘rug’ naar boven in plastic dozen die de spoelen ondersteunen en op hun plaats houden, zodat de goede spanning bewaard blijft. Voor video’s geldt dat u altijd dient terug te spoelen. Dit voorkomt doordrukken en mechanische beschadigingen.