content

Straatnaamgeving

Zonder dat we het doorhebben, komen we bijna dagelijks in aanraking met straatnamen. Denk maar aan het versturen van een (verhuis)kaartje, het gebruik van een navigatiesysteem in de auto of wanneer we in een vreemde stad zijn. De bestemming wordt aangeduid met een straatnaam. Hoe die straatnamen tot stand komen, is lang niet bij iedereen bekend. Een belangrijke rol hierbij is weggelegd voor de straatnamencommissie. Deze commissie adviseert over de straatnaamgeving in Rotterdam.

Straatnamencommissie

Tot halverwege de 19e eeuw worden in Rotterdam de straatnamen meestal door particulieren bepaald.  Vanaf mei 1850 geeft het college officieel straatnamen. Begin 1861 werd er een ‘Verordening op de verdeeling in wijken en het nummeren der gebouwen en erven te Rotterdam’ uitgevaardigd. Ook verschenen in 1861 de eerste straatnaamborden. Door plaatsing van straatnaamborden werden de namen van straten definitief vastgesteld en kwam er in veel gevallen een einde aan dubbele of driedubbele straatnamen.

De gemeentearchivaris is vanaf 1866 bij straatnaamgeving betrokken. Er worden vanaf die tijd zoveel mogelijk historische namen aan nieuwe straten gegeven. Tot 1896 mogen particulieren nog steeds straatnamen geven aan straten waar zij de eigenaar van zijn. Dus tot die tijd werden er nog steeds straatnamen gegeven die geen enkele relatie hadden met namen van omliggende straten.

Wat voor namen gaven particulieren dan aan de straten?

Vaak werden straten vernoemd naar gebouwen in de buurt, mensen die in de straat woonden of bekende bedrijven uit een straat. Zo heette een straat in de omgeving van de Sint Laurenskerk de Kerkstraat of Torenstraat en was er een Halvemaansteeg naar de brouwerij ‘de Halve Maan’. Wanneer straten namen ontvingen van personen gebeurde het nog wel eens dat wanneer een persoon verhuisde of overleed, de straatnaam gewoonweg veranderde. Het Arent Kerstantszstraatje bij de Oppert werd later bijvoorbeeld omgedoopt tot Gerrit Cocksteeg, naar een nieuwe bewoner.
In een nieuwe verordening komt er een einde aan de mogelijkheid voor particulieren om zelf een straat te benoemen: ‘Burgemeester en Wethouders geven aan de straten namen en zorgen, dat die op eene zichtbare wijze ter plaatse worden aangeduid. Het is ieder ander verboden, tenzij met vergunning van Burgemeester en Wethouders, aan straten namen te geven die op eene zichtbare wijze aan te duiden.‘   De uitzonderingsclausule bleef tot in 1949 gehandhaafd.

De straatnamencommissie is in 1941 ingesteld om het college van burgemeester en wethouders te kunnen adviseren bij het geven van straatnamen. Verzoeken voor straatnaamgeving worden door gebiedscommissies en burgers gedaan en de gemandateerd wethouder (Veiligheid, Handhaving en Buitenruimte) neemt het besluit.

De straatnamencommissie bestaat uit ambtelijke en niet-ambtelijke leden, waardoor de kwaliteit en de objectiviteit van de adviezen voor straatnamen worden gewaarborgd.

Ambtelijke leden
• mevr. J. Steenhuis, Stadsarchief Rotterdam (voorzitter)
• mevr. W.M.J.I. van Giersbergen, Stadsarchief Rotterdam (secretaris)
• dhr. Fr. van Keulen, Havenbedrijf Rotterdam N.V.
• mevr. A.E. Karbaat, Stadsbeheer
• dhr. E.M. de Rooy, Stadsbeheer
• dhr. J. Fischer, Gemeentewerken

Niet-ambtelijke leden
• mevr. R. Sennema
• mevr. E.L. Kuijper  
• dhr. V. Menzel
• dhr. Fr van Dijl

De commissie adviseert, maar hoe?

De straatnamencommissie komt vier maal per jaar bijeen om de verzoeken die binnengekomen zijn te behandelen. Die verzoeken komen meestal van een deelgemeente of van de Dienst Stadsontwikkeling, maar ook van burgers. Soms heeft de aanvrager een suggestie voor een straatnaam, maar vaak niet. De commissie probeert rekening te houden met die suggesties, maar bij het adviseren hanteert de commissie wel een aantal richtlijnen:

  • Er worden geen straten vernoemd naar nog in leven zijnde personen met uitzondering van het Koninklijk Huis.
  • Gelijkluidende of bijna gelijkluidende straatnamen worden niet gegeven om verwarring voor postbezorging en hulpdiensten te voorkomen.
  • Ingewikkelde of onuitspreekbare straatnamen worden niet gegeven om problemen met de uitspraak en vindbaarheid van een straat te voorkomen.
  • Er wordt gestreefd naar samenhang in de naamgeving van straten die in de directe nabijheid van elkaar liggen. Een thema binnen een wijk vergemakkelijkt de oriëntatie.
  • Wijziging van straatnamen vindt in principe niet plaats.
  • Wanneer aan een straat, plein, weg, enzovoorts geen adressen zijn, wordt er in principe geen straatnaam aan gegeven, er moet dus een zogeheten ‘noodzaak tot benoeming’ zijn.

Wanneer u graag een verzoek in wilt dienen of mee wilt denken over straatnamen, is het prettig de richtlijnen in uw achterhoofd te houden. Deze richtlijnen en meer gedetailleerde informatie over het proces van straatnaamgeving kunt u vinden in de folder.

Nieuwe straatnamen worden gepubliceerd in het Gemeenteblad. Deze Gemeentebladen liggen op werkdagen van 08.30 tot 16.30 uur ter inzage bij het Kenniscentrum Bestuursdienst Rotterdam (KBR), Coolsingel 40, Kamer 314.

Hoe zit het dan met huisnummers?

De straatnamencommissie wijst geen huisnummers toe, in principe doet de dienst Stadsontwikkeling van de gemeente dat. Ook hier zijn weer regels voor, die meest recentelijk zijn vastgelegd in de Wet Basisregistraties Adressen en Gebouwen (Wet BAG) van 1 juli 2009. Huisnummers worden sindsdien toegekend van Noord naar Zuid of van Oost naar West, met rechts de oneven nummers en links de even nummers.

Bent u geïnteresseerd geraakt in straatnamen?

Er is veel informatie over straatnamen in Rotterdam en daarbuiten te vinden. Sommige mensen maken er zelfs hun hobby van om straatnaamborden te fotograferen! Om aan deze interesse tegemoet te komen vertelt het Stadsarchief in het item ‘Straat van de maand’, iedere maand iets over een bepaalde straatnaam. Daarnaast kunt u de onderstaande bronnen raadplegen voor meer informatie:

  1. Voor de geschiedenis en betekenis van straatnamen in Rotterdam (inclusief Hoek van Holland) heeft het Stadsarchief de straatnamendatabase opgesteld.
  2. Voor meer informatie over het proces van straatnaamgeving kunt u de folder raadplegen.
  3. Voor vragen over straatnamen en het proces van straatnaamgeving kunt u tevens contact opnemen met Wilma van Giersbergen, de secretaris van de straatnamencommissie.
  4. Voor meer informatie over straatnamen van Rotterdam of algemene informatie over straatnamen kunt u ook de volgende werken raadplegen: Okkema, J., Feringa, R. & Zevenbergen, C. (1992), De Straatnamen van Rotterdam. Verklaring van alle bestaande en van verdwenen straatnamen., Gemeentelijke Archiefdienst Rotterdam. Rotterdamse jaarboekjes