Politieke moord uit 1938 opnieuw actueel

Op maandag 23 mei 1938 kwart over twaalf wordt Rotterdam opgeschrikt door een explosie op de Coolsingel. Bij de ontploffing komt een onbekende man om het leven en raken twee voorbijgangers ernstig gewond. De politie is snel ter plaatse, want de knal is in het verderop gelegen hoofdbureau duidelijk te horen geweest.

Vanwege de papieren die hij bij zich heeft, denkt de politie aanvankelijk dat de dode een Duitser is, met de naam Josef Nowak. Hij is eerder die dag met de trein aangekomen in Rotterdam en heeft daarna een kamer geboekt in Hotel Centraal aan de Kruiskade.

Als de politie zijn hotelkamer doorzoekt stuiten ze op allerlei pamfletten in het Russisch. Dan blijkt al snel dat Nowak niet de echte naam is van de omgekomen man. In werkelijkheid heet hij Yevhen Konovalets, sinds 1929 leider van de Organisatie van Oekraïense Nationalisten die in het oosten van Europa strijdt voor een onafhankelijk Oekraïne.

Nader onderzoek wijst uit dat Konovalets vlak voor de explosie ook nog in Hotel Atlanta is geweest. Daar heeft hij een kennis ontmoet die hem een doos chocolaatjes overhandigt. De doos bevat de bom die Konovalets even later fataal zal worden. De politie weet verder te achterhalen dat de ‘kennis’ enkele dagen eerder per vrachtschip uit de Sovjet-Unie in Rotterdam is aangekomen. Sinds de aanslag ontbreekt echter ieder spoor van de man.

Konovalets wordt begraven op begraafplaats Crooswijk. Na de oorlog staan er, zeker rond zijn sterfdag, geregeld Oekraïeners aan het graf om hem eer te bewijzen. In 1988, vijftig jaar na de aanslag, is er zelfs een uitgebreide herdenking.

Niet lang daarna wordt duidelijk wie de moord op Konovalec op zijn geweten heeft. In 1994 publiceert de Russische oud-spion Pavel Soedoplatov (1907-1996) zijn memoires. Daarin bekent hij de aanslag in Rotterdam te hebben gepleegd in opdracht van Sovjet-leider Jozef Stalin, die de Oekraïener beschouwde als een ‘agent van het Duits fascisme’.